Қоғозда бир эгаси, амалда бошқаси: яйлов ерларида “ким ҳақиқий хўжайин?” саволи очиқ қолмоқда

Бухоро вилояти Шофиркон туманидаги яйлов ер майдонлари атрофида юзага келган ҳолат оддий мулк масаласидан кўра жиддийроқ муаммони — қонунийлик ва ваколат чегаралари қай даражада сақланаётганини кўрсатмоқда.

Расмий ҳужжатларга кўра, 2025 йил 26 майдаги шартнома асосида 2 200 гектар яйлов ер майдони “Боғиабзал Чордара” МЧЖга 10 йил муддатга ижарага берилган. Кейинчалик жамият таъсисчилари алмашган, янги раҳбар тайинланган ва 2026 йил апрель ойида мулкка бўлган ҳуқуқлар давлат рўйхатидан ўтказилган.

Яъни, ҳужжатлар — бор. Қонуний асос — расман мавжуд.

Аммо амалиётда бутунлай бошқа манзара кузатилмоқда.

Мурожаат муаллифи маълум қилишича, яйлов ер майдонига борилганда ўзларини “Олтин Кон” МЧЖ вакиллари деб таништирган шахслар мазкур ҳудуд ушбу компанияга тегишли эканини билдирган. Эътиборлиси, бу даъвони тасдиқловчи бирор ҳужжат тақдим этилмаган.

Шунга қарамасдан, улар:

ҳудудни “қўриқлаш”,

кириш-чиқишни назорат қилиш,

ҳатто қонуний ижарачига ўз ер майдонига киришга тўсқинлик қилиш каби ҳаракатларни амалга оширгани айтилмоқда.

Бу эса жуда жиддий саволни ўртага ташлайди:

Қандай қилиб ҳужжатсиз ҳолда бир хўжалик бошқа бир субъектнинг ер майдонини “ўзиники” сифатида бошқариши мумкин?

Ҳолат янада ташвишли тус олмоқда, чунки:

ҳужжат талаб қилинганда тақдим этилмаган,

компания номидан гапираётган шахслар ўз ваколатини аниқ кўрсата олмаган,

айрим ҳолатларда ўзларини ҳуқуқни муҳофаза қилувчи орган ходими сифатида таништирган шахслар ҳам бўлгани билдирилмоқда.

Бу эса қонунийлик тамойилларига жиддий шубҳа уйғотади.

Қонун нима дейди?

Ер кодексига кўра, ер давлат мулки бўлиб, ундан фойдаланиш ҳуқуқи фақат қонуний тартибда ажратилади.

Фуқаролик кодексига асосан эса, мулк ва ундан фойдаланиш ҳуқуқи фақат давлат рўйхатидан ўтказилгандан кейингина ҳақиқий ҳисобланади.

Шу нуқтаи назардан қаралганда, ҳужжатсиз равишда:

ҳудудни эгаллаш,

бошқариш,

бошқа шахсларни киритмаслик

каби ҳаракатлар қонуний асосга эга бўлиши учун очиқ ва тасдиқланган ҳужжатлар мавжуд бўлиши шарт.

Энг асосий масала:

Бу ерда гап оддий низо ҳақида эмас.

Бу —

👉 қонуний ижара ҳуқуқи амалда ҳимоя қилинмоқдами?

👉 ким ва қандай ваколат билан ерни назорат қиляпти?

👉 нега ҳужжат талаб қилинганда тақдим этилмаяпти? деган саволлар ҳақида кетмоқда.

Яйлов ерларида юзага келган мазкур ҳолат бир жиҳатни очиқ кўрсатмоқда:

Агар ҳужжат бир тарафда бўлса-ю, амалда бошқа куч ҳукмронлик қилаётган бўлса — бу қонунийлик эмас, балки жиддий текширув талаб қиладиган ҳолатдир.

Мазкур вазият юзасидан мутасадди ташкилотлар томонидан аниқ ва очиқ муносабат билдирилиши жамоатчилик учун муҳим аҳамиятга эга.

Шу муносабат билан, ушбу масала юзасидан

Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги раҳбарияти ва

Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратурасидан:

мазкур ҳолатни қонунийлик нуқтаи назаридан ўрганиб чиқиш,

ўзларини турли ташкилот вакиллари сифатида таништириб, эгаси бор ер майдонларига хўжайинлик қилаётган шахслар ҳаракатига ҳуқуқий баҳо бериш,

қонуний ижара ҳуқуқига эга бўлган субъектларнинг ҳуқуқ ва манфаатлари таъминланишини назоратга олиш

сўралади.

Зеро, ер муносабатлари билан боғлиқ ҳар қандай ноаниқлик ёки куч ишлатишга яқин ҳолатлар нафақат бир хўжалик, балки бутун ҳудудда қонунийликка бўлган ишончга салбий таъсир кўрсатиши мумкин.

Прокуратура ва ИИБга ўз ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилишни сўраётган мурожаатчи мурожаатини қонуний кўриб чиқилишида нима тўсқинлик қилаяпти? 

Жамоатчилик мазкур масала юзасидан расмий ва асосланган муносабат кутмоқда.